حسن مرسلوند
142
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )
مدتهاست نسبت به وى دارند زايل سازد و هم نفوذ و قدرتش را در مجلس تثبيت كند . فيروز ميرزا معتقد است كه در عرض دوسه ماه آينده قادر است همهء اين كارها را روبهراه كند و آنوقت مىتواند شخصا جاى سپهدار رشتى را به عنوان نخستوزير بگيرد . » به هر جهت نصرت الدوله به موقع به تهران نرسيد و مقامات انگليسى مقيم تهران ، به جاى او سيد ضياء الدّين طباطبائى و رضا خان ميرپنج را نامزد كودتا كردند . پس از كودتاى سوم اسفند 1299 ، نصرت الدوله به همراه پدرش و جمعى از رجال ايرانى از جمله سيد حسن مدرس دستگير و زندانى شدند . سيد ضياء الدّين مجموع ماليات عقب افتادهء فرمانفرما را كه حدود چهار ميليون تومان مىشد ، مطالبه مىكرد و تهديد كرد كه در صورت عدم پرداخت اين پول ، شاهزاده نصرت الدوله را اعدام خواهد كرد . نصرت الدوله از زندان تلگرافى به لرد كرزن مخابره كرد و در آن از وزير خارجهء انگلستان تقاضا كرد كه مانع قتل او بشود 37 . در زندان سيد ضياء الدّين ، با سيد حسن مدرس آشنا شد و اين آشنايى بعدها به شدت به نفع او تمام شد . پس از سقوط كابينهء سيد ضياء كه عمر حكومتش بيش از نود روز و اندى نپاييد ، تمام زندانيان سياسى از جمله نصرت الدوله آزاد شدند . نصرت الدوله ديگر آن سياستگر آنگلوفيل ديروز كه به دوستى لرد كرزن افتخار مىكرد نبود ؛ بلكه با يك چرخش 180 درجه تبديل به يك رجل ضد انگليس شده بود كه سايهء انگليسيها را با تير مىزد . جريحهدار شدن احساسات او بىدليل نبود ؛ براى مرد جاهطلبى مثل او كه نزديك بود مسند رياست وزرايى را به چنگ آورد و فعّال ما يشاء ايران شود ، محروم شدن از چنين موهبتى ، آن هم به دست روزنامهنگارى تازه به دوران رسيده كه نه اصل و نسب اشرافى داشت و نه در دانشگاه درس خوانده بود ، حقيقتا غير قابل تحمل بود . از آنجا كه جدا عقيده داشت سيد ضياء جز با كمك انگليسيها هرگز نمىتوانسته است جاى او را به اين آسانى در عرصهء سياستهاى ايران غصب كند ، تير انتقامش را متوجه انگليسيها كرده بود و از هيچگونه توهين ، دشنام ، تنقيد و توطئه نسبت به اعضاى عالىرتبهء سفارت انگليس در تهران خوددارى نمىكرد . به خاطر همين مواضع جديدش بود كه به جناح مدرس پيوست و بسيار تلاش كرد كه خود را يك رجل ملّى جا بزند . كار دعواى نصرت الدوله با انگليس به جايى كشيد كه لرد كرزن به